على زمانى قمشه اى
199
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
لذوى الابصار و البصائر » نقد و تهذيب شد و در حيدرآباد ( 1347 - 1348 ق ) در 2 مجلد به چاپ رسيده است . ويدمان ، چند فصل اوّل كتاب تنقيح المناظر را به آلمانى ترجمه و با عنوان « نورشناسى ابن هيثم » در 1912 م در مجله « آرشيو تاريخ علوم طبيعى » منتشر كرد . 18 . الشكوك على بطلميوس ، ابن هيثم در اين اثر 3 كتاب بطلميوس ، يعنى المجسطى ، الاقتصاص ، و المناظر را مورد ارزيابى و نقد قرار داده است . 19 . مقالة فى هيئة العالم » ابن هيثم خود اين اثر را در شمار مؤلفات طبيعى الهى خويش نهاده است ، 2 ترجمه عبرى و 3 ترجمه لاتين و يك ترجمه اسپانيايى و شرحى عربى بر آن تاكنون شناخته شده است و در نيمه دوم سده 8 ق / 14 م مير سيد شريف جرجانى آن را به فارسى ترجمه و شرح نمود . جايگاه ابن هيثم در تاريخ علم خاورشناسان اروپايى به پژوهشهاى گستردهاى درباره آثار ابن هيثم پرداخته و با ابراز شگفتى بسيار ، توانايىهاى اين دانشمند نوآور را تحسين كرده و مقام او را در تاريخ علم بسيار و الا شمردهاند ، تا پايان سدهء 19 م وى بيشتر به دليل آثارش در نورشناسى مورد ستايش قرار مىگرفت ، امّا وقتى كسانى چون ويدمان ، زوتر ، شوى ، شرام و نيز مصطفى نظيف بيك به بررسى و معرفى مفصلتر آثار او پرداختند ، آشكار شد كه ابتكار حلّ شمارى از مسايل دشوار رياضيات نيز از آن اوست . كارل شوى ، در مقدمه ترجمه رساله استخراج سمت القبلة درباره وى گويد : نوشتههاى ابن هيثم نشان مىدهد كه اين دانشمند با تبحّر بسيار توانسته است مسائل دشوار مثلثات را نيز از راههاى صرفا هندسى حل كند .